Apteka dla aptekarza – nowy wymiar sukcesji

Monika Błońska, radca prawny, Michał Najder, aplikant adwokacki, Departament Doradztwa Podatkowego i Prawnego w Kancelarii Prawno-Podatkowej Mariański Group.

Działalność apteczna jest szczególnym rodzajem działalności gospodarczej. Z uwagi na swoją rolę i przeznaczenie podlega szerszym ograniczeniom niż klasyczna działalność gospodarcza. Ta wyjątkowość objawia się między innymi w zakresie sukcesji działalności apteki, która w wyniku nowelizacji prawa farmaceutycznego nabiera zupełnie nowego wymiaru.

Znowelizowane przepisy ustawy Prawo farmaceutyczne weszły w życie 25 czerwca br. Zgodnie z sentencją, iż nieznajomość prawa szkodzi, każdy przedsiębiorca prowadzący aptekę powinien dla swojego dobra znać prawa i obowiązki, jakie ten akt wprowadził. Nieznajomość nowych warunków funkcjonowania branży aptecznej może zaszkodzić nie tylko przyszłości apteki i planowaniu jej sukcesji, ale też grozić utratą zezwolenia i niemożnością uzyskania kolejnego. 

Istotna forma organizacyjno-prawna

Posiadanie zezwolenia jest elementem niezbędnym dla prowadzenia apteki. Wydawane jest ono na rzecz podmiotu prowadzącego aptekę po spełnieniu ustawowych przesłanek i wygasa we wskazanych w przepisach wypadkach.

W dotychczasowym stanie prawnym warunki wydawania zezwoleń na prowadzenie apteki ogólnodostępnej były bardziej liberalne. Brak było ograniczeń co do specjalizacji właściciela apteki, a sama działalność mogła być prowadzona w dowolnej formie prawnej i w zasadzie w dowolnym miejscu. Nie istniały kryteria wpływające na rozmieszczenie aptek, a ilościowe ograniczały się do 1-procentowego zakazu koncentracji. Wejście w życie znowelizowanych przepisów istotnie zmieniło warunki funkcjonowania rynku.

Zezwolenia udzielone przed wejściem w życie nowelizacji pozostają jednak w mocy, wprowadzone Ustawą  warunki ich uzyskania dotyczą nowych inwestycji aptecznych. Z drugiej strony do obecnie funkcjonujących aptek mają już zastosowanie nowe przepisy, zaostrzające warunki prowadzenia działalności i poszerzające krąg sytuacji, w których zezwolenie może utracić moc lub zostać cofnięte. Konieczna jest także analiza, czy obecna forma organizacyjno-prawna prowadzenia apteki, np. jednoosobowa działalność gospodarcza, jest odpowiednia pod kątem przekazania biznesu.

Warunki zachowania zezwolenia 

Każdy właściciel apteki powinien mieć opracowany taki plan sukcesji, by prowadzoną działalność rozwijać, a w przyszłości przekazać ją następcom prawnym lub przygotować do sprzedaży. Opracowanie i wdrożenie strategii sukcesji powinno być naturalnym elementem prowadzenia działalności. Jest to szczególnie istotne w przypadku branż regulowanych, jaką jest niewątpliwie rynek aptek. Przy sporządzaniu planu sukcesji trzeba uwzględniać formę założenia i prowadzenia działalności gospodarczej. Zachowują aktualność zezwolenia wydane dotychczas, bez względu na formę prawną działalności. Z drugiej strony od 25 czerwca nie znajdują zastosowania do branży farmaceutycznej przepisy kodeksu spółek handlowych, dotyczące sukcesji uniwersalnej, praw i obowiązków w przypadku łączenia, podziału lub przekształcenia spółek. Tym samym w sposób znaczny zostają ograniczone możliwości transformacji podmiotów aptecznych. 

Oznacza to, że zezwolenie nie przejdzie na spółkę nowo utworzoną albo przejmującą, ale utraci moc m.in. w przypadku:

• przekształcenia spółki aptecznej w inną formę organizacyjno-prawną, 

• dzielenia spółek,

• łączenia spółek posiadających zezwolenia w jedną.

Wyjątek stanowi przekształcenie w spółkę jawną lub partnerską, w których wspólnikami lub partnerami są wyłącznie farmaceuci. W takim wypadku przekształcenie będzie skuteczne i pozwoli na kontynuację działalności na podstawie tego samego zezwolenia. 

Utrata mocy zezwolenia nastąpi także w przypadku śmierci przedsiębiorcy prowadzącego aptekę w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. Ustawa przewiduje jednak wyjątek zapewniający utrzymanie bytu prawnego przez aptekę ogólnodostępną, o ile jej własność przejdzie na spadkobiercę lub spadkobierców posiadających status czynnego farmaceuty. Spadkobiercy spełniający wymagania muszą jedynie zaktualizować dane i złożyć stosowny wniosek o przeniesienie zezwolenia w terminie 12 miesięcy od śmierci uprawnionego.

Dopuszczona sprzedaż placówki i zbycie udziałów 

W kontekście planów sukcesyjnych niezwykle istotny jest przepis umożliwiający sprzedaż apteki. Ustawa w dotychczasowym brzmieniu nie przewidywała możliwości zbycia apteki jako przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. W obecnym stanie prawnym ustawodawca zapewnia taką możliwość, oczywiście pod pewnymi warunkami. 

W myśl ustawy cała apteka ogólnodostępna (stanowiąca przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część), może być przeniesiona na inny podmiot, jeżeli nabywca spełnia warunki ustawowe, a zatem jest farmaceutą prowadzącym jednoosobową działalność albo spółką jawną/partnerską posiadającą w swym składzie wyłącznie farmaceutów. W takim wypadku możliwe jest przeniesienie zezwolenia na nabywcę, o ile przyjmie on warunki wskazane w zezwoleniu, a adres apteki nie ulegnie zmianie. W przeciwnym wypadku zezwolenie wygaśnie z mocy prawa.

Ustawodawca wskazał również sytuacje, w których nastąpi wygaśnięcie zezwolenia na prowadzenie apteki. W katalogu tym nie zostały wskazane ani zbycie ogółu praw i obowiązków, ani udziałów czy akcji w spółkach prowadzących dotychczas działalność apteczną na podstawie wydanego zezwolenia. Należy więc uznać, że zbycie praw w spółkach nie rodzi negatywnych następstw i nie powoduje wygaśnięcia zezwolenia, a skutkuje powstaniem obowiązku jedynie w zakresie zgłoszenia aktualizacji danych. Istotne jest również, iż dokonanie którejkolwiek ze wskazanych transakcji nie powoduje zmiany NIP-u apteki. 

Jak zapewnić ciągłość biznesu

Przedsiębiorca-aptekarz prowadzący aptekę powinien zatem zawczasu przemyśleć swoje działania i opracować oraz wdrożyć plan sukcesji. Ma to istotne znaczenie zarówno dla podmiotów już istniejących, funkcjonujących na podstawie zezwoleń wydanych w starym porządku prawnym, jak i nowo zakładanych placówek. Niezwykle istotny jest prawidłowy wybór formy prowadzenia działalności aptecznej, która z jednej strony będzie odpowiadała przepisom prawa (gdyż w innym przypadku wojewódzki inspektor farmaceutyczny odmówi wydania zezwolenia), a z drugiej zapewni prawidłowe funkcjonowanie i ciągłość biznesu. Złe wybory mogą spowodować, że zezwolenie na prowadzenie apteki wygaśnie, a sama apteka utraci byt prawny. Wobec surowych ograniczeń w otwieraniu nowych aptek, uzyskanie nowego zezwolenia może okazać się bardzo utrudnione, chociażby przez konieczność znalezienia odpowiedniej lokalizacji dla inwestycji. 

Przygotowanie planu sukcesji staje się więc w obecnej rzeczywistości prawnej nie tylko niezbędne dla dotychczas funkcjonujących podmiotów, które uzyskały zezwolenie na podstawie dotychczasowych przepisów, ale również dla właścicieli nowo powstających placówek aptecznych. Z jednej strony pozwoli to na bezpieczne przejęcie biznesu przez sukcesorów lub jego ewentualną sprzedaż, z drugiej natomiast zabezpieczy prowadzoną działalność przed negatywnymi skutkami nieprzewidywalnych okoliczności.

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze

Polecamy

Studenci Medycyny i Farmacji