PRAWO: Śmierć właściciela nie musi oznaczać likwidacji apteki

Monika Błońska, radca prawny, Natalia Jaworska, aplikant radcowski, Departament Doradztwa Podatkowego i Prawnego w Kancelarii Prawno-Podatkowej Mariański Group

Prowadzenie apteki jest działalnością regulowaną, dlatego potrzebne jest na to zezwolenie. Żeby je uzyskać, trzeba m.in. wykonywać działalność w odpowiedniej formie prawnej i posiadać specjalizację zawodową. Należy także spełnić warunki dotyczące ograniczeń co do liczby posiadanych aptek oraz zakazu jednoczesnego prowadzenia hurtowni farmaceutycznej czy zajmowania się pośrednictwem w obrocie produktami leczniczymi.

Po spełnieniu niezbędnych wymogów i uzyskaniu zezwolenia, właściciel apteki prowadzi działalność farmaceutyczną, pomijając często aspekt zabezpieczenia na przyszłość i zapewnienia możliwości przekazania biznesu rodzinie lub innym sukcesorom spoza najbliższego kręgu. Istotny pod tym kątem jest wybór formy prowadzenia działalności farmaceutycznej.

W przypadku osób, które zdecydowały się prowadzić ją w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, istotny jest fakt, iż śmierć właściciela apteki, co do zasady, powoduje wygaśnięcie udzielonego zezwolenia na prowadzenie placówki. W konsekwencji, w wyniku tak ukształtowanych rozwiązań prawnych, spadkobiercy osoby prowadzącej aptekę nie zawsze będą uprawnieni do kontynuowania działalności na podstawie uprzednio wydanego zezwolenia. 

Kiedy wygasa zezwolenie i jakie mogą być wyjątki

Nowelizacja Prawa farmaceutycznego, która weszła w życie 25 czerwca 2017 r. precyzuje i jednoznacznie rozstrzyga los udzielonego zezwolenia na prowadzenie apteki w przypadku śmierci jej właściciela. Zgodnie z art. 104 ust. 1 Prawa farmaceutycznego, zezwolenie na prowadzenie apteki wygasa w przypadku: (a) śmierci osoby, na rzecz której zostało wydane zezwolenie, jeżeli wydane ono zostało na rzecz podmiotu będącego osobą fizyczną; (b) rezygnacji z prowadzonej działalności; (c) likwidacji osoby prawnej, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej; (d) przekształcenia podmiotu prowadzącego aptekę w podmiot inny niż spółka jawna lub spółka partnerska. 

Śmierć osoby fizycznej prowadzącej aptekę powoduje wygaśnięcie uzyskanego przez nią zezwolenia. Pierwsze kroki w celu wprowadzenia wyjątków od tej zasady, umożliwiające przejęcie zezwolenia po zmarłym właścicielu apteki, podjęła Naczelna Rada Aptekarska w roku 2007. W ostatniej nowelizacji ustawy z kwietnia 2017 r. przepis doprecyzowano i do art. 104. Prawa farmaceutycznego dodano postanowienia, regulujące okoliczności i wymagania, których zaistnienie nie wywoła wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki po śmierci osoby fizycznej, na rzecz której zezwolenie to zostało wydane. Zezwolenie to nie wygaśnie, jeżeli spadkobiercy zmarłego aptekarza będą spełniali wymogi ustawowe na uzyskanie zezwolenia i dopełnią niezbędnych formalności w celu dokonania zmian w zezwoleniu spadkodawcy. 

Dwie interpretacje następcy prawnego

Należy przypomnieć, że regulacje sprzed nowelizacji w 2017 r. przewidywały co prawda wyjątek od zasady wygaśnięcia zezwolenia wskutek śmierci aptekarza, jednak robiły to w sposób nieprecyzyjny, pozostawiający wątpliwości co do ich realizacji. 

W nowelizacji Prawa farmaceutycznego z 2017 r. ustawodawca jednoznacznie przesądził, że zezwolenie na prowadzenie apteki może przejść na spadkobiercę. Poprzednie brzmienie art. 104 ust. 1a ustawy wskazywało natomiast, że zezwolenie na prowadzenie apteki może przejść na następcę prawnego. Konsekwencją były rozbieżności co do rozumienia pojęcia następcy prawnego. Pojawiły się dwie sprzeczne interpretacje. Według jednej z nich, następca prawny nie był zobowiązany do legitymowania się przed wojewódzkim inspektorem farmaceutycznym z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Według drugiej, utożsamiającej następcę prawnego ze spadkobiercą, konieczne dla przedłużenia zezwolenia na prowadzenie apteki było przedstawienie dokumentów potwierdzających nabycie spadku. 

W 2017 roku ustawodawca jednoznacznie przychylił się do drugiego stanowiska, dlatego art. 104 ust. 1a i 1b ustawy w nowym brzmieniu wskazuje w sposób niebudzący wątpliwości, iż zezwolenie przechodzi na spadkobiercę.

Gdy spadkobiercy spełniają wymagania ustawowe

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 104 ust. 1a i 1b ustawy, zezwolenie na prowadzenie apteki nie wygaśnie, jeżeli chociaż jeden z jej spadkobierców spełnia wymagania niezbędne dla rozpoczęcia prowadzenia działalności farmaceutycznej, uzasadniające w rzeczywistości wydanie zezwolenia na prowadzenie apteki. Chodzi tu o wymagania dotyczące w szczególności: 

- specjalizacji zawodowej oraz formy prawnej prowadzenia działalności – spadkobierca musi być farmaceutą posiadającym prawo wykonywania zawodu (zgodnie z odrębnymi przepisami), prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą; 

- ograniczeń dotyczących liczby posiadanych aptek czy też uczestniczenia przez spadkobiercę w innych podmiotach prowadzących działalność farmaceutyczną,

- zakazu jednoczesnego prowadzenia hurtowni farmaceutycznej oraz zajmowania się pośrednictwem w obrocie produktami leczniczymi. 

Aby przejąć zezwolenie po spadkodawcy, spadkobierca spełniający te warunki musi w terminie 12 miesięcy od śmierci właściciela apteki złożyć wniosek do wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego o dokonanie zmiany w zezwoleniu na prowadzenie apteki, polegającej na zmianie podmiotu posiadającego zezwolenie. Uchybienie terminowi skutkuje wygaśnięciem zezwolenia z dniem następującym po ostatnim dniu terminu na złożenie wniosku.

Ponadto spadkobierca musi okazać przed wojewódzkim inspektorem farmaceutycznym dokumenty potwierdzające nabycie spadku po zmarłym właścicielu apteki, czyli sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. 

Powyższe rozwiązania będą miały także zastosowanie względem spadkobierców wspólników spółki cywilnej. Prowadzenie działalności aptecznej w formie spółki cywilnej, dotychczas dopuszczalnej, wymagało bowiem uzyskania przez każdego ze wspólników zezwolenia na prowadzenie apteki. Spadkobierca wspólnika spółki cywilnej będzie zatem mógł kontynuować zezwolenie wydane na niego, przy spełnieniu wskazanych wymogów. 

Przedłużenie maksymalnie na 24 miesiące 

Ustawa przewiduje także możliwość wystąpienia do wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego o przedłużenie zezwolenia na prowadzenie apteki przez spadkobiercę, który nie jest farmaceutą. Osoba ta jednak nie jest zwolniona z obowiązku spełnienia pozostałych wymogów opisanych wyżej, niezbędnych do wystąpienia z wnioskiem o przedłużenie zezwolenia na prowadzenie apteki. 

Jeżeli wszystkie wymagania zostaną spełnione, a wniosek złożony zostanie przez spadkobiercę przed upływem 12. miesięcy od dnia śmierci właściciela apteki, wojewódzki inspektor farmaceutyczny dokona zmiany zezwolenia na prowadzenie apteki. Zmieniony zostanie podmiot posiadający zezwolenie oraz wyznaczony termin ważności zezwolenia nie dłuższy niż 24 miesiące od dnia śmierci właściciela apteki. Zmienione zezwolenie wygaśnie po upływie maksymalnie 24. miesięcy. Instytucja ta przewidziana jest dla spadkobierców, niebędących farmaceutami, którzy rozważają sprzedaż odziedziczonej apteki lub uzyskają w najbliższym czasie wymagane kwalifikacje zawodowe, a dzięki temu zezwolenie na prowadzenie apteki. Maksymalny okres 24 miesięcy ma zapewnić czas na dokonanie zamierzonych czynności prawnych przez spadkobiercę.

Przewidziana ustawą możliwość kontynuowania zezwolenia na prowadzenie apteki przez spadkobierców zmarłej osoby fizycznej zapewnia zatem sukcesję, umożliwiając należytą kontynuację prowadzenia odziedziczonej apteki. 

 

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze