Czas pomyśleć o fotoprotekcji i nawilżaniu skóry - rozmowa z Dariuszem Sadlikiem z Centrum Medycznego Falck w Warszawie.

Rozmawiała Marta Markiewicz

Przed sezonem letnim zaczynamy mocniej interesować się pielęgnacją skóry. Pytamy lekarzy i farmaceutów o zasady bezpiecznego opalania, szukamy odpowiednich środków promieniochronnych. O tym, jak dbać o skórę latem oraz o ryzyku fotouczulenia rozmawiamy z lek. dermatologiem Dariuszem Sadlikiem z Centrum Medycznego Falck w Warszawie.

O czym każdy powinien pamiętać przed eksponowaniem swojej skóry na słońce?

Okres wiosenno-letni niesie ze sobą szczególne wyzwania związane z pielęgnacją skóry. Wielu pacjentów zadaje lekarzom dermatologom pytanie: czy można bezpiecznie eksponować się na słońce w czasie wakacji. Za każdym razem muszę ich rozczarować, trudno bowiem mówić o bezpiecznym opalaniu. Każdorazowe wystawianie ciała na działanie promieni słonecznych wiąże się z ryzykiem wielu efektów niepożądanych. Oddziaływanie promieni ultrafioletowych (UVA i UVB) na skórę może mieć skutki ostre, występujące w ciągu kilku godzin od ekspozycji na słońce, i odległe, które mogą ujawnić się po kilku, kilkunastu, a nawet po kilkudziesięciu latach.

Szczególną uwagę należy zwrócić na epizody oparzeń słonecznych, które miały miejsce w przeszłości, ponieważ wiąże się to z podwyższonym ryzykiem występowania nowotworów skóry, nawet po wielu latach od tego zdarzenia. W tym aspekcie bardzo istotna jest ochrona przeciwsłoneczna polegająca w głównej mierze na stosowaniu kremów z filtrem UV.

Drugą ważną zasadą jest odpowiednie nawilżanie skóry przez stosowanie preparatów emolientowych wtedy, gdy eksponujemy skórę na działanie słońca. Jest to niezbędne, gdyż jednym z niepożądanych działań promieni UV jest przesuszenie skóry. Należy zatem pamiętać, by po każdorazowej ekspozycji na słońce obficie nawilżać skórę, do czego w głównej mierze służą emolienty.

Proszę przypomnieć podstawowe zasady zabezpieczania się przed słońcem.

Przede wszystkim zalecam unikanie przebywania na słońcu w godzinach 11-16 (wtedy warto szukać cienia i odpowiednio się nawadniać). Krem z filtrem należy nakładać obficie na skórę i powtarzać tę czynność co 2-3 godziny.

Chroniąc całe ciało, nie wolno zapominać o małżowinach usznych i wargach (są odpowiednie pomadki ochronne). Ważnym elementem ochrony przeciwsłonecznej jest również nakrycie głowy — czapka z daszkiem lub kapelusz z szerokim rondem. Nie należy zapominać o noszeniu okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV, bowiem szkodliwy wpływ tych promieni dotyczy także oczu. Swoim pacjentom przypominam również, aby szczególnie chronić niemowlęta i małe dzieci, które nie powinny być bezpośrednio narażane na działanie promieni słonecznych.

W jaki sposób najlepiej dobierać filtr przeciwsłoneczny do skóry?

Aby skutecznie chronić skórę przed szkodliwym wpływem promieniowania ultrafioletowego, należy stosować kremy z filtrem UV odpowiednio dobranym do jej fototypu. Wyodrębnia się sześć fototypów — ze względu na zawartość w skórze barwnika, zwanego melaniną, oraz reakcję na promieniowanie słoneczne. W naszej populacji najczęstsze są 4 fototypy skóry: I — skóra nigdy się nie opala, zawsze występują oparzenia (osoby z bardzo jasną karnacją, głównie blondyni i rudowłosi, często z piegami), II — skóra czasami się opala, ale też często występują oparzenia; III — skóra często się opala, czasami ulega oparzeniom oraz IV — skóra zawsze się opala, prawie nigdy nie ulega oparzeniom. Siła działania preparatów ochronnych, czyli Sun Protection Factor (SPF) oznacza stopień ochrony przed promieniowaniem UVB. Im wyższa jest wartość SPF, tym większa ochrona. Wartość liczbową SPF znajdziemy na każdym preparacie o działaniu ochronnym przed promieniowaniem UV.

Dla skóry z I fototypem zalecamy bardzo silną ochronę przeciwsłoneczną: preparaty ze wskaźnikiem SPF 50+ (najwyższy dostępny na rynku farmaceutycznym). Dla fototypu II zalecamy preparaty o wskaźniku SPF 30, dla fototypu III i IV wskaźniki SPF mogą być niższe (odpowiednio 15-20 oraz 10-15).

Preparat z filtrem nakładamy na skórę grubą warstwą 20 minut przed wyjściem z domu, następnie co 2-3 godziny. Mimo informacji, że krem jest wodoodporny — nakładamy go na skórę po każdym wyjściu z wody.

Często preparaty ochronne stosowane są razem z preparatami dermatologicznymi. Czy w trakcie terapii dermatologicznej można eksponować skórę na promienie słoneczne?

Stosowanie niektórych terapii dermatologicznych w okresie letnim może wiązać się z koniecznością używania silnych preparatów chroniących skórę przed działaniem promieni UV, czyli preparatów o współczynniku SPF 50+.

Dotyczy to między innymi terapii, w czasie których stosowane są retinoidy doustne (np. izotretynoina w leczeniu trądziku pospolitego i różowatego), antybiotyki z grupy tetracyklin (używane także w terapii trądziku pospolitego i różowatego) czy doustne preparaty przeciwgrzybicze (terbinafina). Wszystkie te leki niosą ze sobą ryzyko wystąpienia niepożądanych reakcji skórnych pod wpływem ekspozycji na promieniowanie słoneczne. 

Zdecydowanie powinni unikać słońca i stosować preparaty ochronne (w tym okulary z filtrem UV) pacjenci leczeni metodą PUVA z powodu łuszczycy czy innych chorób. Stosowane bowiem w tej terapii kapsułki z zawartością psoralenu przed naświetlaniem UVA uwrażliwiają skórę na działanie promieniowania słonecznego nawet do 12 godzin po zażyciu tego preparatu. Dlatego tak ważne jest unikanie przez tych pacjentów nadmiernego eksponowania skóry na działanie słońca oraz stosowanie filtrów UV z najwyższym wskaźnikiem ochrony SPF 50+.

Wiele mówi się o fotouczuleniach i niekorzystnych interakcjach leków z promieniami słonecznym. Na które preparaty powinni zwracać uwagę pacjenci, a także farmaceuci? 

Fotouczulenie (fotoalergia) to rodzaj nieprawidłowej odpowiedzi układu odpornościowego na substancję neutralną stosowaną miejscowo lub ogólnoustrojowo po zadziałaniu bodźca w postaci promieniowania UVA. Manifestuje się ono świądem, zaczerwienieniem i obrzękiem skóry, często wysypką skórną w postaci pokrzywkowych bąbli lub pęcherzy. Do reakcji fotoalergicznych dochodzi tylko u niektórych osób stosujących leki lub kosmetyki o potencjale fotouczulającym. Zależy to od indywidualnej i osobniczej predyspozycji organizmu.

Najczęściej do reakcji fotoalergicznych dochodzi przy stosowaniu preparatów internistycznych, takich jak leki moczopędne (diuretyki) stosowane w nadciśnieniu tętniczym oraz w niewydolności krążenia. Przykładem takiego leku jest hydrochlorotiazyd, występujący często w połączeniu z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi. Reakcje fotoalergiczne mogą również wystąpić po lekach tiazydopodobnych, takich jak klopamid i indapamid. Spośród leków kardiologicznych amiodaron, stosowany w arytmiach, wykazuje nadwrażliwość na światło słoneczne, powodując często trwałe przebarwienia skóry u przyjmujących go pacjentów. 

Inną grupą leków o potencjalnie dużych właściwościach powodowania fotoalergii są leki neurologiczne i psychiatryczne stosowane między innymi w padaczce, depresji czy schizofrenii, takie jak: promazyna, chlorpromazyna, lewomepromazyna, perazyna, fenytoina i inne.

Fotouczulenia mogą też powodować leki przeciwbakteryjne (sulfonamidy, głównie sulfametoksazol), wspomniane tetracykliny stosowane głównie w terapiach przeciwtrądzikowych (tetracyklina, doksycyklina, limecyklina), a także chinolony (np. ciprofloksacyna) używane między innymi w infekcjach układu moczowego. Doustne leki przeciwgrzybicze, takie jak: terbinafina czy flukonazol mogą również wywołać takie reakcje. Poza lekami doustnymi, także preparaty stosowane zewnętrznie, głównie przeciwzapalne i przeciwbólowe, takie jak ketoprofen, diklofenak czy naproksen są w stanie wywołać reakcje fotoalergiczne.

Nie należy również zapominać o stosowanych bez recepty preparatach ziołowych, takich jak dziurawiec, nagietek, arnika czy mniszek lekarski, bo one też mogą wywołać reakcje fotoalergiczne. Podobnie jak preparaty dziegciowe w postaci szamponów czy leków recepturowych używanych do leczenia między innymi łuszczycy.

W przypadku stosowania powyższych preparatów należy pamiętać o ograniczeniu ekspozycji na słońce oraz używaniu kremów ochronnych z filtrem UV ze wskaźnikiem SPF nie mniejszym niż 30.

Co należy robić w przypadku fotouczulenia?

Jeżeli już dojdzie do wystąpienia objawów skórnych fotoalergii, należy zastosować doustne preparaty antyhistaminowe (np. dostępne bez recepty cetyryzynę, laratadynę czy feksofenadynę). Zewnętrznie, w warunkach domowych stosuje się preparaty o działaniu natłuszczającym oraz okłady z soli fizjologicznej, Altacetu czy roztworu sody oczyszczonej. Jeśli nasilenie objawów skórnych jest duże i nie pomagają domowe sposoby, należy skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub zasięgnąć porady lekarza dermatologa, który zaleci kurację preparatami dostępnymi na receptę (są to między innymi doustne leki antyhistaminowe, a także zewnętrzne preparaty kortykosteroidowe).

 

O kim mowa

lek. Dariusz Sadlik — specjalista dermatolog-wenerolog, na co dzień pracuje w Klinice Dermatologii Centralnego Szpitala Klinicznego MSWiA oraz w Centrum Medycznym Falck w Warszawie.

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze