Szczepienia w aptekach w ramach opieki farmaceutycznej

Sławomir Molęda, partner w Kancelarii Kondrat i Partnerzy

Ministerstwo Zdrowia zdecydowało, że farmaceuci będą mogli nabywać uprawnienia do przeprowadzania szczepień ochronnych. Szczepienia w aptekach będą odbywały się w ramach opieki farmaceutycznej. Nie określono jeszcze warunków, jakie będą musiały spełniać apteki, by móc funkcjonować jako punkty szczepień.

„Polityka Lekowa Państwa” to dokument o charakterze strategicznym, firmowany przez ministra zdrowia i zatwierdzony przez Radę Ministrów. Określa on priorytety działań rządu w zakresie gospodarowania lekami. Do szczegółowych celów na najbliższe lata (2018-2022) należy rozszerzenie dostępu do szczepień ochronnych. Ministerstwo doszło do wniosku, że pozostawienie lekarzy, felczerów oraz części pielęgniarek jako jedynych uprawnionych do wykonywania szczepień prowadzi do nadmiernego obciążenia systemu. Dlatego postanowiło wprowadzić zasady nadawania uprawnień do kwalifikacji i wykonywania wybranych szczepień także farmaceutom. Ministerstwo przypomniało, iż Prawo farmaceutyczne uprawnia ministra zdrowia do określenia dodatkowych rodzajów działalności, które mogą być prowadzone w aptece. Podjęło więc prace nad opracowaniem zasad wdrożenia opieki farmaceutycznej, obejmującej m.in. kwalifikowanie i wykonywanie wybranych szczepień.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, szczepienie odbywa się w dwóch etapach. Pierwszym jest badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Drugim jest samo wykonanie szczepienia, co z reguły polega na iniekcji, choć są szczepionki podawane doustnie, np. przeciwko poliomyelitis (OPV) i rotawirusom (RV), a nawet donosowo, np. przeciwko zakażeniom dróg oddechowych.

PRZECZYTAJ TAKŻE: ZZPF: Szczepienia w aptekach to międzynarodowy standard

Kto jest uprawniony do wykonywania szczepień?

W obecnym stanie prawnym uprawnienia do wykonywania badań kwalifikacyjnych posiadają wyłącznie lekarze. W wyniku badania wydają zaświadczenie stwierdzające brak albo istnienie przeciwwskazań do szczepienia. Zaświadczenie wskazuje datę i godzinę przeprowadzonego badania. To ważne, ponieważ szczepienia nie można wykonać po upływie 24 godzin od badania.

Do wykonywania szczepień uprawnione jest szersze grono zawodów medycznych, a mianowicie: lekarze, felczerzy, pielęgniarki, położne i higienistki szkolne, pod warunkiem, że posiadają odpowiednie kwalifikacje. Nabywa się je w ramach doskonalenia zawodowego, poprzez odbycie kursu lub szkolenia w zakresie szczepień ochronnych i uzyskanie dokumentu potwierdzającego ich ukończenie. W przypadku lekarzy, pielęgniarek i położnych może to być uzyskanie specjalizacji w dziedzinie, w której ramowy program kształcenia obejmuje problematykę szczepień ochronnych. Wymagane kwalifikacje posiadają również osoby, które mają co najmniej 6-miesięczną praktykę w przeprowadzaniu szczepień.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Zmiany w kalendarzu szczepień obowiązkowych od 2019 r.

Farmaceuta zaszczepi i zakwalifikuje do szczepienia

Warto podkreślić, że „Polityka Lekowa Państwa” przewiduje nadanie farmaceutom uprawnień nie tylko do wykonywania szczepień, ale i do kwalifikowania do szczepienia. Celowo zapewne unika sformułowania „badanie kwalifikacyjne”, by nie wkraczać w zakres kompetencji przypisany lekarzom. Na czym ma polegać owo kwalifikowanie do szczepienia, na razie nie wiadomo. Być może będzie to tylko wywiad dotyczący aktualnego stanu zdrowia pacjenta oraz przebytych chorób, takich jak: alergia, astma, choroby immunologiczne, neurologiczne, a także występowania powikłań poszczepiennych u pacjenta i członków jego rodziny. W grę wchodzi również dostęp do dokumentacji medycznej i konsultowanie się z lekarzem za pośrednictwem Indywidualnego Konta Zdrowotnego pacjenta. W razie jakichkolwiek wątpliwości, pacjent będzie zapewne odsyłany do lekarza.

Jeżeli chodzi o wykonywanie szczepień, to zainteresowani farmaceuci zostaną po prostu zobowiązani do odbycia odpowiednich szkoleń lub kursów zawodowych. Istnieje również możliwość poszerzenia ramowych programów kształcenia na specjalizacjach farmaceutycznych.

Więcej punktów szczepień

Pozostaje nam jeszcze rozpatrzyć warunki, w jakich szczepienia prowadzone przez farmaceutów mogłyby się odbywać. Obowiązujące przepisy nie określają wprost wymogów, jakie musi spełniać punkt szczepień. Nie przesądzają nawet o tym, że szczepienie musi odbywać się w pomieszczeniu. Wszelkie wymagania oparte są na ogólnych regulacjach dotyczących udzielania świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), ponieważ realizacja szczepień została przypisana lekarzom POZ.

W regulacjach tych zawarty jest przepis obligujący lekarza POZ do dysponowania punktem szczepień, który powinien mieć możliwość funkcjonalnego połączenia z gabinetem zabiegowym. Stąd przyjmuje się, że szczepienia powinny odbywać się w pomieszczeniach odpowiadających wymogom przypisanym do gabinetów lekarskich i wyposażonych w odpowiednią aparaturę i sprzęt medyczny. Spośród tych wymogów istotne znaczenie dla przeprowadzania szczepień mają jedynie te, które dotyczą przechowywania szczepionek oraz posiadania zestawów pierwszej pomocy i przeciwwstrząsowego. Pozostałe są związane z udzielaniem innych świadczeń zdrowotnych.

Apteki włączone w proces profilaktyki

Mamy więc do czynienia z kolejną zapowiedzią istotnego przełomu w ochronie zdrowia. Polegałby on na włączeniu aptek do kręgu świadczeniodawców udzielających świadczeń zdrowotnych sensu stricto. Dotychczas apteki są traktowane wyłącznie jako dostarczyciele zdrowotnych świadczeń rzeczowych, czyli leków i wyrobów medycznych związanych z procesem leczenia. Teraz mają zostać włączone w proces profilaktyki. Konsekwencje tego będą niebagatelne, ponieważ prowadzenie szczepień oznacza de facto wykonywanie działalności leczniczej, co wiąże się z koniecznością uzyskania statusu podmiotu leczniczego. Wynikają z tego obowiązki związane z prowadzeniem dokumentacji medycznej, przestrzeganiem praw pacjenta, ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej i zgłoszeniem do rejestru wojewody.

Jak szczepienia w aptekach zmienią status farmaceuty?

Osobną kwestię stanowić będzie zmiana statusu farmaceuty. Włączenie go w system szczepień będzie oznaczało uznanie go za osobę legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych, czyli wykonującą zawód medyczny. Może się to wiązać z zastosowaniem obniżonych norm czasu pracy oraz gwarancjami najniższego wynagrodzenia zasadniczego, jakie obecnie obejmują tylko farmaceutów szpitalnych.

Rozważenia będzie ponadto wymagać utrzymanie gwarancji działania w interesie pacjenta. Zakaz sprzedaży leków oraz prowadzenia aptek przez lekarzy służy właśnie temu, by lekarz nie przepisywał leków, kierując się własnym interesem. Podobne zagrożenie może występować w odniesieniu do aptekarzy decydujących o tym, jakimi szczepionkami pacjent powinien być szczepiony. Tego rodzaju zagadnienia powinny zostać unormowane w ustawie o zawodzie farmaceuty, nad której projektem wciąż pracuje Ministerstwo Zdrowia.


PODSTAWA PRAWNA
1. Polityka Lekowa Państwa 2018-2022 (www.gov.pl/zdrowie/rada-ministrow-przyjela-dokument-polityka-lekowa-panstwa-20182022);
2. art. 17 ust. ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2018 r., poz. 151);
3. §6 rozporządzenia ministra zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753);
4. cz. I ust. 1 pkt 7 i cz. V ust. 3 pkt 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2016 r., poz. 86 ze zm.).

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze