Farmaceuci zostaną uprawnieni do udzielania świadczeń zdrowotnych

Sławomir Molęda, partner w Kancelarii Kondrat i Partnerzy

Projekt ustawy o zawodzie farmaceuty przewiduje, że farmaceuci będą mogli mierzyć ciśnienie krwi, udzielać porad na podstawie wywiadu farmaceutycznego i wystawiać recepty na leki stałe. W ramach opieki farmaceutycznej będą prowadzić konsultacje, wykonywać badania diagnostyczne i przeglądy lekowe oraz ustalać indywidualny plan opieki pacjenta. W szpitalach mają świadczyć usługi farmacji klinicznej, prowadzić analizy farmakoekonomiczne i terapie monitorowane stężeniami leków. Nie zostaną jednak uprawnieni do wykonywania szczepień.

W obowiązującym stanie prawnym farmaceuci są uprawnieni wyłącznie do udzielania usług farmaceutycznych. Jeden katalog tych usług zawiera ustawa o izbach aptekarskich, a jego zakres poszerza ustawa Prawo farmaceutyczne.

Realizowane obecnie usługi farmaceutyczne

W ustawie o izbach aptekarskich na pierwszych miejscach wymienione zostały następujące usługi: sporządzanie i wytwarzanie leków, ocena ich jakości, wydawanie produktów leczniczych i wyrobów medycznych oraz sprawowanie nadzoru nad wytwarzaniem, obrotem, przechowywaniem, wykorzystaniem i utylizacją leków. Do tego dochodzi kierowanie apteką, punktem aptecznym, hurtownią lub działem farmacji. Są to podstawowe usługi świadczone dzisiaj przez aptekarzy. Udzielanie porad dotyczących działania produktów leczniczych lub stosowania wyrobów medycznych odbywa się zdawkowo przy stole ekspedycyjnym i ogranicza do produktów, które są wydawane pacjentowi.

Usługi farmaceutyczne w szpitalach obejmują: współuczestnictwo w sprawowaniu nadzoru nad gospodarką lekową, w badaniach klinicznych i w badaniach nad lekiem oraz przygotowywanie roztworów do hemodializy i dializy otrzewnowej. Ustawa wymienia ponadto opiekę farmaceutyczną, która jednak pozostaje uprawnieniem wyłącznie na papierze.

Osobny katalog usług farmaceutycznych zawiera Prawo farmaceutyczne. Oprócz wyżej wymienionych, wyszczególnia dodatkowe usługi świadczone w aptekach szpitalnych: przygotowywanie leków w dawkach dziennych, sporządzanie produktów radiofarmaceutycznych, udział w monitorowaniu działań niepożądanych oraz w racjonalizacji farmakoterapii.

Farmaceuci dopuszczeni do działań leczniczych

Projekt ustawy o zawodzie farmaceuty zaczyna od spraw podstawowych, a mianowicie od ponownego określenia, co jest nadrzędnym celem wykonywania zawodu farmaceuty. I na pierwszym miejscu stawia ochronę zdrowia pacjenta. Ochronę zdrowia publicznego, która była dotąd celem jedynym, wymienia na drugim miejscu. Jest to zmiana o znaczeniu fundamentalnym, ponieważ nakazuje farmaceucie mieć na względzie dobro indywidualnego pacjenta przed dobrem publicznym, które może być różnorako pojmowane. Projekt stanowi jednoznacznie, że w zakresie sprawowania opieki farmaceutycznej oraz udzielania usług farmaceutycznych aptekarz podejmuje decyzje samodzielnie, kierując się wyłącznie dobrem pacjenta i nie będąc w tym zakresie związany poleceniem służbowym. Zbliża to zawód farmaceuty do zawodu lekarza, podnosząc jego prestiż zaufania publicznego.

Następnie z projektu wynika, że wykonywanie zawodu farmaceuty nie polega tylko na udzielaniu usług farmaceutycznych, ale również na sprawowaniu opieki farmaceutycznej, która została uznana za świadczenie zdrowotne sensu stricto. Dotychczas farmaceuci, w odróżnieniu od innych osób wykonujących zawody medyczne, nie byli uprawnieni do udzielania świadczeń zdrowotnych sensu stricto. Wydawanie leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych zalicza się do świadczeń zdrowotnych rzeczowych. Uznanie opieki farmaceutycznej za świadczenie zdrowotne pozwoli awansować farmaceutom do elitarnego grona osób uprawnionych do podejmowania działań leczniczych.

Co wchodzi w zakres opieki farmaceutycznej

Opieka farmaceutyczna ma nadal stanowić dokumentowany proces, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii. Projekt wymienia jednak teraz wyraźnie, jakie działania farmaceuty obejmie. Będą to: konsultacje farmaceutyczne, przeglądy lekowe, indywidualne plany opieki oraz badania diagnostyczne.

Konsultacje mają polegać na udzielaniu porad, wydawaniu opinii lub zaleceń nie tylko pacjentom, lecz również przedstawicielom innych zawodów medycznych. Przegląd lekowy ma służyć optymalizacji farmakoterapii i wykrywaniu problemów lekowych. Wymaga on przeprowadzenia szczegółowego wywiadu z pacjentem, obejmującego nie tylko informacje o stosowanych lekach, ale także dotyczące terapii, takie jak warunki przyjmowania i przechowywania leków oraz występowania objawów lub dolegliwości.

Przegląd umożliwi ocenę farmakoterapii, na którą składać się będą: określenie potrzeb lekowych, efektywności, przestrzegania zaleceń lekarskich, a także kosztów terapii. Oprócz tego ocena będzie wskazywać ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące interakcji leków i działań niepożądanych. Dzięki kompleksowej ocenie farmaceuta uzyska możliwość określenia celów terapeutycznych oraz opracowania wspólnie z pacjentem sposobów ich osiągnięcia, jak również rozwiązania wykrytych problemów. Tak będą powstawać plany konkretnych działań, zwane indywidualnymi planami opieki farmaceutycznej.

Oprócz konsultacji służących opracowaniu planu, przewiduje się również konsultacje kontrolne, odbywane w trakcie jego realizacji. Samo sprawowanie opieki farmaceutycznej będzie polegało na edukacji zdrowotnej pacjenta zarówno w zakresie jego farmakoterapii, jak i choroby oraz funkcjonowania organizmu. Ale nie tylko. Farmaceuci zostaną uprawnieni do wykonywania badań diagnostycznych w celu oceny skuteczności i bezpieczeństwa stosowanej farmakoterapii oraz analizy problemów lekowych. W myśl uzasadnienia projektu ustawy, farmaceuta zyska prawo samodzielnego wykonywania testów diagnostycznych z zastosowaniem wyrobów medycznych dostępnych w ofercie aptecznej. Będzie miał też prawo wykonywania pomiarów wybranych parametrów życiowych, takich jak masa ciała, wzrost, ciśnienie krwi, tętno czy oddychanie, jak również prawo zlecania badań laboratoryjnych (ich wykaz określi minister zdrowia).

Prowadzenie dokumentacji medycznej pacjentów przez farmaceutów

Zaangażowanie farmaceutów w udzielanie świadczeń zdrowotnych będzie wymagało zapewnienia im dostępu do informacji medycznej udzielanej przez lekarzy i pielęgniarki, jak również do dokumentacji pacjenta. Tym samym farmaceuta przestanie wykonywać swój zawód w izolacji od procesu leczenia. W uzasadnieniu projektu przewiduje się przyznanie pacjentom prawa wyboru farmaceuty na wzór prawa wyboru lekarza POZ.

Udzielanie świadczeń zdrowotnych będzie oczywiście wiązało się z koniecznością prowadzenia dokumentacji medycznej oraz przestrzegania praw pacjenta. Będzie więc wymagało urządzenia i wyposażenia oddzielnych pomieszczeń do konsultacji. Apteka będzie musiała ponadto zapewnić bezpieczeństwo przechowywania zebranych danych medycznych.

Zastrzeżenia ze strony lekarzy

Nowym uprawnieniem farmaceuty, które budzi pewien opór w środowisku lekarskim, jest przepisywanie recept. Chodzi wyłącznie o tzw. recepty kontynuowane, czyli wystawiane w celu przedłużenia terapii przepisanej przez lekarza. Mimo że projekt zapewnia, iż recepty nie będą mogły wykraczać poza to, co określi lekarz, prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej uważa, że zaproponowane rozwiązania nie dają odpowiedzi na pytania szczegółowe.

Wątpliwości samorządu lekarzy budzi również uprawnienie farmaceutów do świadczenia usług farmacji klinicznej. Mają one polegać na prowadzeniu opieki farmaceutycznej nad pacjentem hospitalizowanym, a także na udziale w kształtowaniu planu lekowego pacjenta. Lekarze domagają się wyjaśnień, na czym ten udział ma polegać, a ponadto wskazują, że w obowiązującym stanie prawnym nie mają obowiązku tworzenia żadnych planów lekowych.

Chociaż omawiany projekt ma stanowić realizację wytycznych określonych w dokumencie „Polityka Lekowa Państwa 2018-2022”, zabrakło w nim unormowań wprowadzających szczepienia do aptek (zob. Szczepienia w aptekach w ramach opieki farmaceutycznej). W tym zakresie opór środowiska lekarskiego okazał się zbyt silny. Przeważył argument, że apteki nie posiadają odpowiednich kadr ani wystarczających warunków lokalowych, które zapewniłyby bezpieczeństwo przeprowadzanych szczepień.

PODSTAWA PRAWNA

  1. projekt z 16 lipca 2019 r. ustawy o zawodzie farmaceuty (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12322852 );
  2. stanowisko nr 79/19/P-VIII prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej z 9 sierpnia 2019 r. w sprawie projektu ustawy o zawodzie farmaceuty.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze