Niedozwolone zmiany wspólników spółki aptecznej

Monika Błońska radca prawny, dyrektor Departamentu Doradztwa Prawnego w Mariański Group Kancelarii Prawno-Podatkowej

Nowelizacja ustawy Prawo farmaceutyczne, realizująca postulat „apteki dla aptekarza”, wciąż budzi wiele kontrowersji, związanych z interpretacją jej postanowień. Na jakie zmiany wspólników spółki aptecznej pozwala ustawa?

Celem nowelizacji ustawy Prawo farmaceutyczne miało być ograniczenie skupienia większej liczby aptek w ręku jednego właściciela, zwłaszcza w kontekście dużych sieci placówek. Apteki, które w roku 2017 uzyskały zezwolenie na prowadzenie działalności, zrobiły to najczęściej jeszcze na starych zasadach — na podstawie wniosków o wydanie zezwolenia, złożonych przed wejściem w życie nowelizacji. Jednak posiadanie tak uzyskanego zezwolenia nie sprawia, że nowe przepisy nie znajdują zastosowania do tych podmiotów. Wynika to z faktu, iż przepisy przejściowe do nowelizacji ustawy są na tyle nieprecyzyjne, że pozostawiają duże pole do ich interpretacji.

Problematyczny art. 99 Prawa farmaceutycznego

Największe problemy w zakresie wykładni przepisów, które funkcjonują od 2017 roku, pojawiają się w toku postępowań związanych ze zmianą zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, uzyskanego przed wejściem w życie nowelizacji. Wątpliwym interpretacyjnie wydaje się w szczególności przepis art. 99 ust. 4 ustawy z 6 września 2001 r. — Prawo farmaceutyczne (u.p.f.) i kwestia, czy posiadacze zezwolenia wydanego przed wejściem regulacji w życie są zobligowani do spełnienia przewidzianych w niej wymagań osobowych.

Zgodnie z obecnym brzmieniem zapisu art. 99 ust. 4, prawo do uzyskania zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej mają:

  1. farmaceuta posiadający prawo wykonywania zawodu, o którym mowa w art. 4 i art. 4b ustawy z 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich, prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą;
  2. spółka jawna lub spółka partnerska, której przedmiotem działalności jest wyłącznie prowadzenie aptek i w której wspólnikami (partnerami) są wyłącznie farmaceuci posiadający prawo wykonywania zawodu, o którym mowa w pkt. 1.

Jednocześnie przepisy nie nakazują dostosowania istniejących podmiotów prowadzących apteki do wyżej wskazanych wymogów.

„Obrót” aptecznymi spółkami kapitałowymi

W efekcie rynek poradził sobie z tą „niedogodnością” i pojawił się trend, polegający nie na zakładaniu nowych aptek, ale na przejmowaniu istniejących poprzez nabywanie udziałów w spółkach prawa handlowego lub samych aptek jako przedsiębiorstw w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. W tym zakresie należy dokonać rozgraniczenia pomiędzy spółkami osobowymi i kapitałowymi.

W przypadku spółek kapitałowych zbycie udziałów/akcji, co do zasady, nie powoduje konieczności zmiany zezwolenia, bowiem beneficjentem decyzji i podmiotem w niej wskazanym jest sama spółka. Tym samym sprzedaż udziałów w spółce nie będzie generować konieczności zmiany zezwolenia. Co więcej, przepisy art. 99 ust. 4 u.p.f. w ogóle pomijają spółki kapitałowe, bowiem od czerwca 2017 r. nie ma możliwości założenia apteki w ramach tych struktur. Tym samym na rynku funkcjonują apteki prowadzone przez spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które obracają posiadanymi udziałami w zasadzie bez wiedzy i kontroli inspektoratów farmaceutycznych.

Z kolei wspólnicy prowadzący apteki w formie spółek osobowych, np. spółki jawnej, nie dysponują udziałami, lecz ogółem praw i obowiązków ściśle związanych z danym wspólnikiem. Co więcej, w zakresie tych spółek ustawodawca w art. 99 ust. 4 znowelizowanego Prawa farmaceutycznego wskazał zamknięty krąg podmiotów mogących być wspólnikami spółek aptecznych, takich jak czynni farmaceuci.

Zmiany w osobowych spółkach aptecznych - jak interpretować przepisy?

W zakresie interpretacji przepisów dotyczących zmiany wspólników w spółkach osobowych wypowiedziała się jednoznacznie Naczelna Izba Aptekarska (NIA), stwierdzając, iż art. 99 ust. 4 u.p.f. ma również zastosowanie do podmiotów, które posługują się zezwoleniem na prowadzenie apteki sprzed wejścia w życie nowelizacji. Stanowisko NIA należy rozumieć w ten sposób, iż podmioty posiadające zezwolenie sprzed czerwca 2017 r. nie muszą dostosowywać się do nowych regulacji, jednak jakiekolwiek zmiany w spółkach muszą być zgodne ze znowelizowaną ustawą.

Podobne stanowisko prezentuje Główny Inspektorat Farmaceutyczny, odmienne natomiast Ministerstwo Zdrowia. Zgodnie z pismem wystosowanym przez ministra zdrowia 12 kwietnia 2019 r. do rzecznika małych i średnich przedsiębiorców: „wymagania zakreślone w art. 99 ust. 4 u.p.f. dotyczą wyłącznie podmiotów, które wystąpiły o wydanie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej w dacie obowiązywania przedmiotowego przepisu”.

Pojawiły się już nawet pierwsze orzeczenia sądów w sprawach, w których doszło do zmian wspólników w aptecznej spółce osobowej. 31 października 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrzył dwie skargi spółki prowadzącej apteki ogólnodostępne, które wydały decyzję odmowną wobec wniosku o zmianę zezwolenia, związaną z wejściem do spółki jawnej wspólnika w postaci spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Tym samym sąd zgodził się z poglądem prezentowanym przez NIA oraz WIF i GIF w zakresie stosowania przepisów dotyczących ograniczeń podmiotowych do zmian w składzie osobowych spółek aptecznych.

Na dzień opracowywania niniejszego artykułu brak jest informacji, czy wyrok jest prawomocny, tj. czy nie została sporządzona od niego skarga do NSA oraz pisemne uzasadnienie sądu do niego, które pozwoli poznać interpretację orzeczniczą dla znowelizowanych przepisów. Kolejne wyroki w tej sprawie, w tym w szczególności wyroki NSA będą kształtowały linię orzeczniczą dla interpretacji przepisów oraz ich stosowania w praktyce.

Szczegółowa analiza prawna przed nabyciem apteki zabezpieczy przed ryzykiem

W związku z częstą sytuacją nasycenia rynku w danym miejscu pod względem liczby aptek, istotne i rozstrzygające znaczenie dla przedsiębiorców aptecznych będą miały instytucje pozwalające na wtórne nabycie apteki. To one bowiem, zgodnie z obecnymi regulacjami prawnymi, będą pozwalały w głównej mierze na obrót aptekami i w konsekwencji na zmiany własnościowe w ich zakresie.

Niemniej jednak przy planowaniu nabycia apteki jako przedsiębiorca lub poprzez nabycie udziałów, konieczna jest uprzednia analiza sytuacji, aby zapewnić dalsze, prawidłowe funkcjonowanie podmiotu i zabezpieczyć się przed ryzykiem utraty zezwolenia. Uwzględniając to, inwestor planujący nabyć aptekę powinien szczegółowo przeanalizować sytuację prawną podmiotu (w szczególności jego formę organizacyjno-prawną) oraz obowiązki związane z nabyciem danego podmiotu w celu zminimalizowania ryzyka utraty zezwolenia.

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione.

Komentarze